Bel Fıtığı Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Ameliyat Gerekliliği
Bel fıtığı, tıbbi adıyla lomber disk hernisi, bel omurları arasında bulunan disk dokusunun normal sınırlarının dışına yer değiştirmesiyle ortaya çıkan bir durumdur.
Disk hernisi bazı bireylerde hiçbir belirtiye neden olmazken, bazı kişilerde bel ağrısı, bacağa yayılan ağrı, uyuşma veya kas kuvvetinde azalma gibi şikâyetlerle ilişkili olabilir.
Bel fıtığı tanısı yalnızca manyetik rezonans (MR) görüntüleme sonucuna göre değerlendirilmemelidir. Görüntüleme bulgularının kişinin şikâyetleri ve fiziksel muayene sonuçlarıyla uyumlu olması önemlidir.
Bel fıtığı bulunan herkesin ameliyat olması gerekmez. Hastaların önemli bir bölümünde belirtiler zamanla azalabilir ve uygun durumlarda cerrahi dışı tedavi yöntemleriyle iyileşme sağlanabilir.
Bu yazıda bel fıtığının belirtilerini, doğal seyrini, fizyoterapi ve manuel terapinin tedavideki yerini, ayrıca hangi durumlarda cerrahi değerlendirmenin gerekli olabileceğini bilimsel araştırmalar ışığında ele alacağız.
Bel Fıtığı Manuel Terapi ile İyileşir mi?
Bel fıtığında tedavinin amacı yalnızca MR görüntüsünde görülen disk hernisini küçültmek değildir. Ağrının azaltılması, sinir sistemi fonksiyonlarının korunması, hareket kapasitesinin geliştirilmesi ve kişinin günlük yaşamına dönebilmesi de tedavinin önemli hedefleridir.
Bel Fıtığı Kendiliğinden Gerileyebilir mi?
Evet. Bilimsel araştırmalar, bazı lomber disk hernilerinin zaman içerisinde kendiliğinden küçülebildiğini veya görüntülemede gerileyebildiğini göstermektedir. Bu süreç spontan rezorpsiyon olarak adlandırılır.
Özellikle disk materyalinin dışarı taşarak ekstrüzyon veya sekestrasyon oluşturduğu bazı durumlarda gerileme görülebilir. Ancak her disk hernisi aynı şekilde ilerlemez ve görüntülemedeki değişim her zaman hastanın ağrı düzeyiyle paralel değildir.
Bu nedenle bir hastanın ağrısının azalması, disk hernisinin mutlaka ortadan kalktığı anlamına gelmez. Benzer şekilde MR görüntüsünde disk hernisi bulunması da kişinin mutlaka ağrı yaşayacağı anlamına gelmez.
Manuel Terapi Bel Fıtığını Yerine Yerleştirir mi?
Manuel terapi, eklem mobilizasyonu, bazı spinal manipülasyon teknikleri ve yumuşak doku uygulamaları gibi yöntemleri kapsar.
Bu yöntemler uygun seçilmiş bazı bel ağrısı hastalarında ağrının azaltılmasına ve hareket fonksiyonlarının geliştirilmesine yardımcı olabilir. Ancak manuel terapinin disk hernisini mekanik olarak yerine ittiği veya sinir kökü üzerindeki basıyı doğrudan ortadan kaldırdığı bilimsel olarak gösterilmiş değildir.
Bel fıtığına bağlı bacağa yayılan ağrı ve nörolojik belirtiler bulunan kişilerde tedavi seçimi daha dikkatli yapılmalıdır. Manuel terapi her hasta için gerekli veya uygun değildir.
Bel Fıtığında Fizyoterapinin Yeri
Bel fıtığına bağlı belirtilerin yönetiminde hastanın klinik durumuna göre planlanan egzersiz programları, günlük aktivitenin sürdürülmesi ve hasta eğitimi önemli yer tutar.
Bazı hastalarda manuel terapi, kapsamlı bir rehabilitasyon programının destekleyici bileşeni olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte tedavi yalnızca pasif uygulamalara dayanmamalı; kişinin hareket kapasitesini ve günlük yaşam fonksiyonlarını geliştirmeyi hedeflemelidir.
Bacağa yayılan ağrı, uyuşma veya kas kuvveti kaybı bulunan bireylerde nörolojik değerlendirme önemlidir. İlerleyici motor kayıp veya ciddi nörolojik bulgular varsa uygun tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Bel Fıtığında Ameliyat Ne Zaman Gereklidir?
Bel fıtığı tanısı alan herkesin ameliyat olması gerekmez. Lomber disk hernisi bulunan hastaların önemli bir bölümünde belirtiler zamanla azalabilir ve uygun cerrahi dışı tedavi yöntemleriyle günlük yaşam fonksiyonları iyileşebilir.
Ancak ameliyat kararı yalnızca disk hernisinin büyüklüğüne veya MR görüntüsüne göre verilmez. Ağrının şiddeti, bacağa yayılan belirtiler, nörolojik muayene bulguları, günlük yaşam kısıtlılıkları ve önceki tedavilere verilen yanıt birlikte değerlendirilir.
Hangi Durumlarda Cerrahi Tedavi Düşünülür?
Bel fıtığında cerrahi değerlendirme özellikle aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir:
Uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen devam eden ve günlük yaşamı önemli ölçüde kısıtlayan şiddetli bacak ağrısı
Klinik muayene bulgularıyla uyumlu sinir kökü basısının MR görüntülemede gösterilmesi
Belirgin veya ilerleyici kas kuvveti kaybı
Hastanın şikâyetlerinin süresi, fonksiyonel kısıtlılıkları ve tedavi tercihleri doğrultusunda cerrahinin uygun görülmesi
Bel fıtığına bağlı siyatik ağrısında cerrahi tedavi, uygun seçilmiş bazı hastalarda bacak ağrısının daha hızlı azalmasını sağlayabilir. Ancak uzun dönem sonuçlar hastalar arasında farklılık gösterebilir.
Bu nedenle ameliyat kararı, hastanın klinik durumu ve beklentileri dikkate alınarak ilgili uzman hekimle birlikte verilmelidir.
Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
Bel fıtığı bulunan veya bel ağrısı yaşayan bir kişide aşağıdaki belirtilerin ortaya çıkması ciddi sinir sistemi etkilenmesine işaret edebilir:
Yeni gelişen idrar yapamama veya idrar kontrolünün kaybı
Dışkı kontrolünde yeni gelişen bozukluk
Kasık, genital bölge veya makat çevresinde uyuşma ya da his kaybı
Bacaklarda hızla ilerleyen veya belirgin güç kaybı
Özellikle mesane ve bağırsak fonksiyonlarındaki değişiklikler ile eyer bölgesi olarak adlandırılan alandaki duyu kaybı, kauda ekuina sendromu açısından acil değerlendirme gerektirir.
Bu belirtilerden biri ortaya çıkarsa egzersiz veya manuel terapiyle düzelmesini beklemek yerine derhal acil servise başvurulmalıdır.
Ameliyat Olmadan İyileşmek Mümkün mü?
Evet. Bel fıtığı bulunan birçok kişi ameliyat olmadan iyileşebilir.
Cerrahi dışı yaklaşım; hastanın durumuna göre günlük aktivitelerin sürdürülmesini, uygun egzersiz programlarını, hasta eğitimini ve gerektiğinde hekim tarafından planlanan ilaç tedavisini içerebilir.
Bazı hastalarda manuel terapi yöntemleri de rehabilitasyon programına eklenebilir. Ancak bu yöntemlerin ameliyatı kesin olarak önlediği veya disk hernisini ortadan kaldırdığı söylenemez.
Tedavi sürecinde ağrının seyri, kas kuvveti, duyu değişiklikleri ve günlük yaşam fonksiyonları takip edilmelidir. Yeni veya ilerleyici nörolojik kayıplarda yeniden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Sonuç
Bel fıtığı, her zaman ameliyat gerektiren bir durum değildir. Hastaların önemli bir bölümünde belirtiler zamanla azalabilir ve cerrahi dışı yöntemlerle fonksiyonel iyileşme sağlanabilir.
Egzersiz, hasta eğitimi ve uygun durumlarda manuel terapi, kapsamlı bir tedavi planının parçaları olabilir. Ancak hiçbir yöntem her hastada aynı sonucu garanti etmez.
Bel fıtığının yönetiminde temel amaç yalnızca MR görüntüsünü değiştirmek değil; ağrıyı azaltmak, nörolojik fonksiyonları korumak ve kişinin günlük yaşamına güvenli biçimde dönmesini sağlamaktır.
Bilimsel Kaynaklar
Chiu CC ve ark. (2015). The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc: A systematic review. Clinical Rehabilitation, 29(2), 184–195. https://doi.org/10.1177/0269215514540919
Brinjikji W ve ark. (2015). Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. American Journal of Neuroradiology, 36(4), 811–816. https://doi.org/10.3174/ajnr.A4173
Peul WC ve ark. (2008). Prolonged conservative care versus early surgery in patients with sciatica caused by lumbar disc herniation: Two year results of a randomised controlled trial. BMJ, 336, 1355–1358. https://doi.org/10.1136/bmj.a143
Peul WC ve ark. (2007). Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. The New England Journal of Medicine, 356(22), 2245–2256. https://doi.org/10.1056/NEJMoa064039
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Low back pain and sciatica in over 16s: Assessment and management. NICE Guideline NG59. https://www.nice.org.uk/guidance/ng59/chapter/Recommendations
Görsel Kaynağı: Servier Medical Art, Disc herniation, Wikimedia Commons. Orijinal görsel — CC BY-SA 3.0 Lisansı. Görsel değiştirilmeden kullanılmıştır.
Yorumlar